Verenigingen

Duaal leren op kruissnelheid

| donderdag 13 augustus 2020

De opleiding chemische procestechnieken was op 1 september 2016 een van de slechts zes studies die pionierden met duaal leren. Na drie jaar proefdraaien daarmee ging het het voorbije schooljaar definitief van start. De KVCV sprak met enkele leerlingen en hun begeleidende leerkrachten en mentoren om nader kennis te maken met duaal leren in de chemie.

Het keuzeaanbod in duaal leren is tussen 2016 en 2020 gegroeid van zes tot zowat tachtig studierichtingen. Hoe ervaren leerlingen en leerkrachten chemie het in de praktijk? De KVCV vroeg het hen.

An-Sofie Van Loocke, leerling Don Bosco Haacht, en Colin Simons, leerling PITO Stabroek, waren ten tijde van het interview pas gestart met het traject duaal leren. Arnout Bangels, leerling Don Bosco Haacht, had het traject toen reeds doorlopen. Allen zijn intussen aan de slag als procesoperator bij BASF Antwerpen. Sofie Anné van Sint-Carolus Sint-Niklaas, Bart Roggeman van PITO Stabroek en Dirk Vlaeminck van Don Bosco Haacht staan als trajectbegeleider in voor de begeleiding van de leerlingen vanuit de school. Peter Storms, Jan Simons en Christophe Beinaerts zijn mentoren voor de leerlingen bij BASF Antwerpen.

Eerste indruk van leerlingen

Bangels zegt dat het project duaal leren hem altijd zal bijblijven als een opleiding waar je in een korte periode zeer veel bijleert en die ook een goede basis vormt om het bedrijfsleven in te trekken. De werkvloer wordt je leeromgeving, waardoor de dagelijkse routine in de school achterwege blijft en leergierigheid opnieuw tot leven komt. De praktijkervaring die je opdoet, is ongeëvenaard aan andere opleidingen. Dit maakt duaal leren uniek en een heuse troef voor de industrie om technische opleidingen aantrekkelijk te maken.

Bangels: ‘De kans om de schoolbanken te verlaten en praktijkgericht te kunnen leren was beslissend om deel te nemen. Simons: ‘Ik zag het niet zitten om te wachten tot het keuzemoment in het derde jaar in de opleiding professionele bachelor chemie en dus twee jaar met vakken te sleuren, die ik niet graag deed en waarin ik dus ook minder scoorde. Daarom koos ik voor het zevende jaar proceschemie. Van Loocke: ‘Voor mij is duaal leren de ideale oplossing, omdat het hele schoolgebeuren niets voor mij is en je veel meer tijd op de werkplek doorbrengt dan op school. Ik wil graag de job van procesoperator uitoefenen en daarom is deze opleiding heel belangrijk voor mij.’

Volgens Simons is een nadeel de zelfstudie tijdens je stage en ook dat je dezelfde leerstof in een kortere periode krijgt uitgelegd. Van Loocke sluit zich hierbij aan: ‘Je bent vijf weken op de werkplek terwijl de lessen gewoon doorlopen.’ Voordelen volgens Simons zijn dat je het bedrijf in detail leert kennen en je een voorproefje krijgt van werken in shift. Van Loocke: ‘Door de link tussen theorie en praktijk heb je zowel de theorie op school als de praktijk op de werkplek sneller door.’

Tips voor medeleerlingen

Bangels: ‘Toon op de werkvloer interesse in wat je leert, want de stagementor neemt naast zijn job jouw begeleiding erbij en apprecieert dan ook jouw inzet. Simons: ‘Stel genoeg vragen en ook al snap je iets de eerste keer niet, vraag het gewoon nog eens. Stel ook zelf dingen voor om te doen, zoals een presentatie geven aan de groep. En houd zeker je map goed in orde.’ Van Loocke: ‘Zorg ervoor dat je zelfstandig leerstof kunt verwerken. Neem initiatief, kijk steeds mee als een van de collega’s iets gaat doen.’

Bangels: ‘Je eerste werkdag wordt goed voorbereid.’ Zo krijg je een rugzak met kledij, telefoonnummers, badge enzovoort. Simons vult aan: ‘Alle stagairs kwamen samen, we kregen een bedrijfspresentatie en reden met de bus doorheen het bedrijf. Hierna kwam iemand van de plant waar je stageloopt je halen die de verwachtingen besprak en uitlegde hoe alles in zijn werk zou gaan.’ Van Loocke: ‘We werden gerustgesteld en maakten kennis met de ploeg waarin we vijftien weken moesten meedraaien. De ploeg was heel open en vriendelijk en je merkte dat iedereen er alles aan ging doen om je te helpen slagen dit jaar. Dit natuurlijk in ruil voor een goede inzet!’

Ervaringen van mentoren

Storms: ‘Op de persvoorstelling voelde je al het geloof in dit project. Tijdens de stage vraag je je soms af of je genoeg doet voor de stagiair/leerling. Heeft hij alles wel door? Vooral de zelfstudie en de link naar de praktijk zijn toch nieuw tegenover de klassieke stagiairs. Uiteindelijk komt dat allemaal goed en ben je blij om mee vorm te hebben gegeven aan de opleiding van een mogelijke toekomstige collega. Belangrijk zijn ook de ondersteuning vanuit ons hr-departement ‘werkplekleren’ en de contacten met de leerkrachten waarbij je de achtergrond van de leerling bespreekt.’

Simons voegt toe: ‘Duaal leren is voor de stagiair een unieke kans om kennis te maken met de job van procesoperator. Hij komt in contact met specialisten, zoals meet- en regeltechniekers, analysespecialisten of vakmannen in mechanica.’ Beinaerts: ‘Leerlingen die het duale traject doorlopen hebben meer bagage mee. Zo kun je ze sneller inzetten in het proces. Ook kun je als begeleider in overleg gaan met de scholen. Er zijn bijvoorbeeld stukken leerstof verplaatst van periode waardoor het aanleren van een chemisch proces logischer werd.’

Samenwerking met de leerling

Storms: ‘De leerlingen zijn zeer enthousiast, leergierig en gaan steeds met een soort weemoed terug naar school omdat ze zich eigenlijk vrij snel opgenomen voelen in een ploeg. Hoe meer praktijkervaring ze kunnen opdoen, hoe liever ze het hebben. De ploegen ervaren het als een genoegen om ook een stukje van hun kennis te kunnen doorgeven aan de stagiair. Bovendien is het leerzaam voor beide partijen: voor sommige mentoren ligt de schooltijd al ver achter de rug, en nu moeten we terug bezig zijn met theorie, zo’n heropfrissing kan nooit kwaad.’

Simons: ‘Geen twee leerlingen zijn dezelfde. Zo heeft niet iedere student dezelfde vooropleiding en heeft iedereen dus een andere aanpak nodig. De belangrijkste taak is motiveren en sturen – als de opleiding niet loopt zoals verwacht – want het is niet evident om als jonge gast of meisje in een chemisch bedrijf terecht te komen.’ Beinaerts: ‘De leerlingen krijgen een grote hoeveelheid leerstof op een korte tijd en daarom moet je je begeleiding afstemmen op het tempo van de leerling. Belangrijk is om te zeggen dat we de begeleiding van een leerling niet alleen doen, maar dat de hele ploeg die draagt.’

Motivatie van de mentor

Storms: ‘Toen ik al twee jaar op BASF werkte, begon ik een graduaat chemie in avondschool met vier studenten, van wie drie zonder praktijkervaring in de chemie. Zoals in het duale project lag de klemtoon daar ook op de kennis van procestechnieken. Ik had geen chemische opleiding, maar kon mijn makkers praktijkvoorbeelden tonen, even snel een ‘schetske’ maken, en het proces errond vertellen. Toen mij de keuze voorgelegd is – traditionele stage verderzetten of overstappen naar het duale – was voor mij de keuze snel gemaakt! Ik vond het een uitdaging, dacht onmiddellijk aan mijn eigen ervaring in de avondschool en zag dus de meerwaarde van het duale in.’

Simons: ‘De chemische sector is voor velen onbekend terrein en het duaal leren project is een uitgelezen kans om kennis te maken met een sector die zo veel interessants te bieden heeft. Het is uiteraard een doel om steeds het beste uit de leerlingen naar boven te halen. Zij kunnen dikwijls meer dan ze zelf denken als je ze maar voldoende triggert. Als de leerling uiteindelijk zijn diploma behaalt, geeft dit als begeleider zeer veel voldoening.’

Beinaerts: ‘Ik had al ervaring met de klassieke stage, nu leek het mij interessant om mee te doen met het duaal traject omdat de evaluatieperiode wordt vergroot en je een beter zicht krijgt op de competenties van de leerling. Je kunt het bekijken als een lange proefperiode waarin je de leerling ziet groeien in zijn kennen en kunnen en zo komt er goed uit wat het potentieel van de leerling is. Hier deel van uitmaken geeft mij voldoening.’

Tips voor toekomstige leerlingen

Storms: ‘Stel veel vragen, zelfs dezelfde vraag aan verschillende personen. Blijf niet enkel achter de boeken zitten, maar ga mee praktijk ervaren. Naast je studie vereist het leven als ploeggenoot ook ervaring. Maak dus ook tijd voor een sociale babbel. Simons: Als stagiair krijg je de kans om over een langere periode kennis te maken met het leven op de werkvloer, waardoor je een zeer realistisch beeld krijgt van onze job.’ Beinaerts: ‘Zelfdiscipline om te studeren is belangrijk.’

Ervaringen van leerkrachten

De drie trajectbegeleiders ervaren duaal leren als zeer positief. Anné: ‘Het is ideaal voor leerlingen die ‘schoolbank-moe’ zijn, die liever vanuit de praktijk leren.’ Roggeman: ‘De jongeren die zich inschrijven in dit project maken een bewuste keuze en zijn dan ook gemotiveerd. Leerkrachten en mentoren worden meer coach in het leertraject van de jongeren, waardoor de betrokkenheid van de jongeren verhoogt, maar ook een stuk van hun eigen verantwoordelijkheid wordt.

Door de positieve verstandhouding appreciëren jongeren dat zij die verantwoordelijkheid mogen nemen en springen ze verder in hun leertraject. De synergie tussen onderwijs en industrie blijkt de katalysator te zijn in het leerproces. Jongeren voelen zich uitgedaagd wanneer zowel het bedrijf als de school hen triggeren om concrete einddoelen te behalen.’

Vlaeminck bevestigt dat leerlingen door de afwisseling tussen werken en studeren terug gemotiveerd zijn. Zij zien als het ware waarom zij studeren, want wat ze in de les zien, komen ze kort erna tegen in het bedrijf. Voor leerkrachten is het een kans om aan te voelen wat voor de bedrijven belangrijk is en om in contact te komen met de nieuwste technologieën en de eigen kennis te toetsen aan de praktijk.

Een opportuniteit voor de school

Sint-Carolus Sint-Niklaas, PITO Stabroek en Don Bosco Haacht hebben reeds een lange traditie inzake samenwerking met de chemische industrie. Roggeman: ‘Deelnemen aan dit initiatief was voor PITO eigenlijk een evidentie. De school werkt al meer dan dertig jaar samen met bedrijven zoals BASF in het SIRA-project, een opleidingstraject bedoeld voor jongeren zonder diploma of met een fout georiënteerd diploma. De samenwerking van de school met andere partnerscholen, Talentenfabriek en essenscia waren voor ons dus niet vreemd, maar de opportuniteit om een leertraject uit te werken dat over de provinciegrenzen heen gedragen wordt, was wel een grote uitdaging.’

Anné: ‘De coördinator van de richting chemische procestechnieken vond dit een unieke kans omdat we mee de lijnen konden uittekenen van het duale leertraject. We willen zo veel mogelijk leerlingen de kans geven om te leren op de werkvloer. We voelen ook aan dat de duale leervorm in de toekomst nog belangrijker zal worden, en wilden dan ook zo snel mogelijk ervaring opbouwen hierin.’

Vlaeminck: Het project duaal leren bouwt verder op de principes die reeds in de bestaande samenwerking vervat zaten. Voor ons was het evident om deel te nemen. Belangrijk is dat we vanaf het begin mochten meedenken over de wijze van introductie van dit project. We geloven dat we via dit systeem meer kennis kunnen overdragen aan de leerlingen.’

Samenwerking met de bedrijven

Vlaeminck: ‘De chemische industrie heeft een lange traditie van interne opleidingen, waardoor het voor de operators eenvoudig was om de begeleiding van de leerlingen op een professionele manier te verzekeren. Anné: ‘essenscia heeft de taak op zich genomen om de drie scholen waarmee het duaal leren werd opgestart en enkele bedrijven samen te brengen om het traject vorm te geven. De specialisten uit de bedrijven hebben het bestaande cursusmateriaal kritisch nagekeken en tips gegeven om de leerkrachten een goede gemeenschappelijke cursus te laten maken. Ook het bepalen van de attitudes waarop je leerlingen evalueert, gebeurde in overleg tussen de scholen en de bedrijven.’ Roggeman: De bedrijven speelden afwisselend de rol van moderator en eyeopener. Ze toonden dat de eigenheid van bedrijven erg verschillend kan zijn, maar net daarom een meerwaarde kan betekenen in het vormen van een opleidingstraject.’

Tips voor leerlingen

Roggeman: ‘Het is een heuse uitdaging om de helft van het schooljaar les op school te volgen en de andere helft te werken en te leren in een volcontinu werkritme. Je moet kunnen samenwerken met collega’s, maar collega’s moeten ook op jou kunnen rekenen. Je wordt immers opgeleid om levenslang te leren in een snel veranderende industrie, waarbij teamwork de sleutel tot succes is.’

Vlaeminck: ‘Het is belangrijk dat je een zekere maturiteit hebt. Het duale traject vraagt doorzettingsvermogen, organisatietalent om je eigen werkplanning op te maken en zelfstandigheid om een aantal leerdoelen zelf te verwerven.’ Anné gaf ook nog deze tips: wees leergierig, maak er gebruik van dat je op de stageplaats alle praktische toepassingen vindt, wees kritisch, stel je steeds de vraag hoe iets werkt of waarom iets wordt
gedaan.’

Een meerwaarde voor school en leerling

Anné: ‘De wisselwerking met de bedrijven is verbeterd en de cursusnota’s zijn nog beter afgestemd op wat het bedrijfsleven écht belangrijk vindt. De trajectbegeleiders hebben nog meer voeling met de noden van het bedrijf en kunnen dit ook doorgeven aan hun leerlingen.’ Roggeman: ‘Eens te meer beseft de school dat inspelen op veranderende behoeftes in de chemische industrie bij het aanbieden van nieuwe leertrajecten op maat van jongeren de sleutel vormt tot succes voor zowel de jongeren die een plaats zoeken op de arbeidsmarkt als voor de bedrijven die een goed opgeleide werknemer nodig hebben.’ Vlaeminck: ‘De leerling weet veel beter of de job in een volcontinu systeem hem ligt en heeft, bij een positieve stage, zicht op een job.’

De toekomst

Roggeman: ‘Een pluim voor alle partners en BASF. De Vlaamse duale opleiding tot procesoperator chemie is niet gewoon een kopie van een buitenlands systeem, maar een heel eigen traject dat rekening houdt met de eigenheid van ons Vlaams onderwijs. We keken over het muurtje, maar behielden onze eigenheid: opleidingsprofiel, intakeprocedure, cursussen, vakken, stageopdrachten, evaluatiesystemen enzovoort.’

In september 2019 begon het vierde schooljaar duaal leren in de chemiesector, waarbij intussen 6 scholen en 26 sectorbedrijven samenwerken. Meer dan 165 leerlingen kozen dit jaar voor de opleiding chemische procestechnieken. Van hen koos bijna 40 % voor duaal leren. BASF Antwerpen bijvoorbeeld had het voorbije schooljaar 18 duale studenten. De chemiesector blijft een voortrekkersrol spelen en mikt de komende jaren op een verdere stijging van het aantal duale leerlingen en pleit voor een uitbreiding van die praktijkgerichte onderwijsvorm naar het hoger onderwijs.

www.duaalleren.vlaanderen

KVCV

Lid worden van de KVCV? Ontdek de voordelen!

Logo KVCV

KVCV Facebook

De KVCV is ook op Facebook te vinden:

facebook